ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΕΧΟΥΜΕ ΔΥΟ ΜΙΚΡΟΒΙΩΜΑΤΑ: ΤΟ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΟΛΠΙΚΟ

Το εντερικό μικροβίωμα είναι το μεγαλύτερο συμβιωτικό οικοσύστημα στο σώμα σου. Αποτελείται από δυσεκατομμύρια βακτήρια (καλά και «λιγότερο καλά») που επηρεάζουν το ανοσοποιητικό σου σύστημα, τη σωστή πέψη, την απορρόφηση θρεπτικών συστατικών, την ψυχική σου ευεξία, αλλά και την υγεία του κόλπου.

Όμως το εντερικό μικροβίωμα δεν είναι το μόνο για το οποίο χρειάζεται να φροντίσεις.

Εκτός από το εντερικό μικροβίωμα, εμείς οι γυναίκες έχουμε και ένα ακόμη: το κολπικό. Σε αυτήν, αμέσως μετά το έντερο, υπάρχουν περισσότερα βακτήρια απ’ ό,τι σχεδόν οπουδήποτε αλλού στο σώμα.

Το κολπικό μικροβίωμα είναι ένα οικοσύστημα βακτηρίων που ζουν στον κόλπο. Όπως και το εντερικό, αποτελείται από προβιοτικά (καλά) βακτήρια και από μικρότερο αριθμό παθογόνων (κακών) που συνυπάρχουν. Αν υπερισχύσουν τα «κακά», μπορεί να προκύψουν προβλήματα με φλεγμονές.

Τα είδη και ο αριθμός αυτών των βακτηρίων διαφέρουν λίγο από γυναίκα σε γυναίκα, όμως ένα υγιές κολπικό μικροβίωμα αποτελείται κυρίως από βακτήρια που ονομάζονται Lactobacillus.

Το 95% της μέσης κολπικής χλωρίδας αποτελείται από τα παρακάτω είδη βακτηρίων Lactobacillus:

• Lactobacillus reuteri
• Lactobacillus rhamnosus
• Lactobacillus crispatus
• Lactobacillus gasseri
• Lactobacillus iner
• Lactobacillus jensenii

ΟΙ ΛΑΚΤΟΒΑΚΙΛΛΟΙ ΔΙΑΤΗΡΟΥΝ ΤΟ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ

Οι λακτοβάκιλλοι, μαζί με άλλα ωφέλιμα βακτήρια, φροντίζουν ώστε το περιβάλλον στον κόλπο να παραμένει κατάλληλο για την επιβίωσή τους.

Αυτό το πετυχαίνουν με δύο τρόπους:

Παραγωγή γαλακτικού οξέος

Οι λακτοβάκιλλοι βοηθούν στη ζύμωση του γλυκογόνου και έτσι παράγεται γαλακτικό οξύ. Το γαλακτικό οξύ μειώνει και διατηρεί το pH, ώστε το περιβάλλον στον κόλπο να παραμένει πάντα ελαφρώς όξινο. Έτσι αποτρέπεται η ανάπτυξη μυκήτων, «κακών» βακτηρίων και άλλων παθογόνων οργανισμών που προτιμούν πιο αλκαλικό περιβάλλον.

Παραγωγή υπεροξειδίου του υδρογόνου και βακτηριοσινών

Οι ουσίες αυτές αναστέλλουν την ανάπτυξη παθογόνων στελεχών βακτηρίων και μυκήτων, που θα μπορούσαν να διαταράξουν τη φυσική ισορροπία του κολπικού μικροβιώματος. 

Η κατάσταση και η ισορροπία των βακτηρίων στον κόλπο αλλάζουν με την ηλικία της γυναίκας, ανάλογα με την ορμονική (αν)ισορροπία και τη συνακόλουθη αλλαγή του pH στον κόλπο.

ΤΟ ΚΟΛΠΙΚΟ ΜΙΚΡΟΒΙΩΜΑ ΑΛΛΑΖΕΙ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΩΝ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΩΝ ΦΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΖΩΗΣ

Γέννηση και παιδική ηλικία

Κατά τη γέννηση, ο κόλπος είναι στείρος. Κατά τον τοκετό ή λίγο μετά τη γέννηση, αρχίζουν να εγκαθίστανται στο κολπικό μικροβίωμα τα πρώτα βακτήρια, τα οποία το κορίτσι λαμβάνει από τη μητέρα. Συνήθως πρόκειται για βακτήρια του γένους Bifidobacterium. Στην πρώιμη παιδική ηλικία, το pH του κόλπου είναι ουδέτερο ή ελαφρώς αλκαλικό.

Εφηβεία

Η εφηβεία ξεκινά με τις πρώτες σημαντικές ορμονικές αλλαγές. Τα επίπεδα των οιστρογόνων αυξάνονται, γεγονός που οδηγεί σε υψηλότερες ποσότητες γλυκογόνου στον κολπικό βλεννογόνο. Παράλληλα αυξάνεται ο αριθμός των «καλών» βακτηρίων του γένους Lactobacillus, τα οποία μέσω της ζύμωσης του γλυκογόνου παράγουν γαλακτικό οξύ. Το γαλακτικό οξύ προστατεύει τον κόλπο, διατηρεί το κατάλληλο pH και τον προφυλάσσει από λοιμώξεις.

Αναπαραγωγικά χρόνια και εγκυμοσύνη

Κατά την αναπαραγωγική περίοδο, την ισορροπία των βακτηρίων στον κόλπο μπορεί να επηρεάσει τόσο η έμμηνος ρύση (οι ορμονικές διακυμάνσεις και η ροή του αίματος προκαλούν αλλαγές στο pH) όσο και η εγκυμοσύνη. Και κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, το κολπικό μικροβίωμα μεταβάλλεται με στόχο την προστασία από τη μεταφορά παθογόνων βακτηρίων στη μήτρα.

Εμμηνόπαυση

Η μείωση των οιστρογόνων που συνοδεύει την εμμηνόπαυση αποτελεί ακόμη ένα σημαντικό ορόσημο που επηρεάζει έντονα την κατάσταση του κολπικού μικροβιώματος. Λόγω της έλλειψης οιστρογόνων, μειώνεται ο πληθυσμός των ωφέλιμων βακτηρίων και αυξάνεται το pH του κόλπου. Αυτές οι αλλαγές μπορεί, εκτός από κολπικές φλεγμονές και φλεγμονές της ουροδόχου κύστης, να προκαλέσουν και κολπική ξηρότητα.

Όλες αυτές οι μεταβολές μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο εμφάνισης φλεγμονών. Όμως οι διαφορετικές φάσεις της ζωής δεν είναι οι μόνοι παράγοντες που αυξάνουν αυτόν τον κίνδυνο…

ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΟ ΚΟΛΠΙΚΟ ΜΙΚΡΟΒΙΩΜΑ ΣΥΧΝΑ ΕΥΘΥΝΟΝΤΑΙ ΚΑΙ ΤΑ ΕΞΗΣ:

Στρες

Η παρατεταμένη έκθεση σε στρεσογόνες καταστάσεις ενισχύει την παραγωγή κορτιζόλης. Έτσι, τα επίπεδα κορτιζόλης δεν πέφτουν ποτέ πραγματικά, αλλά παραμένουν συνεχώς υψηλά. Αυτό επηρεάζει τα επίπεδα γλυκογόνου στον κόλπο και, ως αποτέλεσμα, διευκολύνει την ανάπτυξη παθογόνων βακτηρίων.

Λήψη αντιβιοτικών

Παρότι τα αντιβιοτικά χρησιμοποιούνται συχνά για τη θεραπεία κολπικών λοιμώξεων (βακτηριακής κολπίτιδας και κυστίτιδας), δυστυχώς καταστρέφουν και τα «καλά», ωφέλιμα βακτήρια που θα σε προστάτευαν στο μέλλον από επανεμφάνιση της λοίμωξης.

Λανθασμένη υγιεινή

Σαπούνια με ακατάλληλο pH, έντονα αρώματα και άλλα πρόσθετα διαταράσσουν τη φυσική ισορροπία των βακτηρίων και ανεβάζουν το pH. Το pH στον κόλπο πρέπει να είναι ελαφρώς όξινο, γιατί το αλκαλικό περιβάλλον ευνοεί την ανάπτυξη παθογόνων, επιβλαβών μικροοργανισμών.

Ζάχαρη και επεξεργασμένα τρόφιμα

Με τη ζάχαρη και τα επεξεργασμένα τρόφιμα «ταΐζεις» τους ανεπιθύμητους μικροοργανισμούς, οι οποίοι στη συνέχεια υπερισχύουν των ωφέλιμων. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Candida, η οποία μπορεί να υπεραναπτυχθεί λόγω υπερβολικής κατανάλωσης ζάχαρης και επεξεργασμένων υδατανθράκων.

Και τι συμβαίνει όταν διαταράσσεται η ισορροπία;

ΑΝ ΜΕΙΩΘΕΙ Ο ΑΡΙΘΜΟΣ ΤΩΝ ΛΑΚΤΟΒΑΚΙΛΛΩΝ, Ο ΚΟΛΠΟΣ ΓΙΝΕΤΑΙ «ΕΔΑΦΟΣ» ΓΙΑ ΒΑΚΤΗΡΙΑ ΚΑΙ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ

Αν μειωθεί ο αριθμός των λακτοβάκιλλων και διαταραχθεί το pH του κόλπου, τότε ο κόλπος μπορεί να γίνει πρόσφορο «έδαφος» για βακτήρια και λοιμώξεις.

Οι λακτοβάκιλλοι, για να επιβιώσουν χρειάζονται ένα ελαφρώς όξινο περιβάλλον, γι’ αυτό το κατάλληλο pH στον κόλπο είναι 4.5 ή χαμηλότερο. Αν το pH αυξηθεί και δημιουργηθεί πιο αλκαλικό περιβάλλον, οι λακτοβάκιλλοι δυσκολεύονται να επιβιώσουν, ενώ αντίθετα είναι ένα περιβάλλον στο οποίο τα «κακά» βακτήρια πολλαπλασιάζονται πιο γρήγορα.

Και όταν συμβεί αυτό, είναι πολύ πιθανό να εμφανιστεί μία από τις δύο πιο συχνές φλεγμονές που επηρεάζουν τις γυναίκες:

Βακτηριακή κολπίτιδα (BACTERIAL VAGINOSIS)

Είναι η πιο συχνή κολπική λοίμωξη και εμφανίζεται συχνά από την εφηβεία έως περίπου τα 44. Μία στις τρεις γυναίκες θα εμφανίσει βακτηριακή κολπίτιδα τουλάχιστον μία φορά στη ζωή της.

Προκαλείται από υπερβολική ανάπτυξη παθογόνων και συνήθως την αναγνωρίζεις από γκριζωπή, υδαρή έκκριση και δυσάρεστη οσμή.

Μυκητιασικές λοιμώξεις

Πρόκειται για λοίμωξη από μύκητες (ζυμομύκητες), συχνότερα από μύκητες του γένους Candida. Οι μυκητιάσεις είναι πολύ συχνές και μπορεί να εμφανιστούν στην εφηβεία, στην εγκυμοσύνη, στη διάρκεια της περιόδου και αργότερα στην εμμηνόπαυση. Σε αντίθεση με τη βακτηριακή κολπίτιδα, η μυκητίαση συνοδεύεται συνήθως από έκκριση χωρίς έντονη οσμή, αλλά με πολύ πιο ενοχλητικό, έντονο κνησμό. Όταν εμφανιστούν φλεγμονές, ο γιατρός μπορεί να προτείνει αντιβιοτικά (αν πρόκειται για βακτηριακή κολπίτιδα), κρέμες, κολπικά υπόθετα ή ήπια καθαριστικά προϊόντα. Όλα αυτά συχνά ανακουφίζουν προσωρινά, αλλά πολλές φορές το πρόβλημα επιστρέφει αργά ή γρήγορα — και κάποιες φορές πιο έντονα.

ΓΙΑΤΙ ΤΑ ΑΝΤΙΒΙΟΤΙΚΑ, ΤΑ ΚΟΛΠΙΚΑ ΥΠΟΘΕΤΑ ΚΑΙ ΟΙ ΚΡΕΜΕΣ ΔΕΝ ΑΠΟΤΕΛΟΥΝ ΜΑΚΡΟΠΡΟΘΕΣΜΗ ΛΥΣΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΦΛΕΓΜΟΝΕΣ;

Ούτε τα αντιβιοτικά ούτε οι κρέμες φροντίζουν μακροπρόθεσμα την ισορροπία του κολπικού μικροβιώματος — το αντίθετο: μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά το φυσικό pH του κόλπου και έτσι να δυσκολέψουν την ανάπτυξη και τη δράση των «καλών» βακτηρίων, δηλαδή των λακτοβάκιλλων. Τα αντιβιοτικά, επιπλέον, καταστρέφουν και τα ωφέλιμα βακτήρια και μετά τη θεραπεία μπορούν να αφήσουν πραγματική «αναστάτωση» στο έντερο.

Αλλά πώς μπορείς τότε να προσεγγίσεις σωστά την αντιμετώπιση ή ακόμη και να προλάβεις την επανεμφάνιση των φλεγμονών;

5 ΒΑΣΙΚΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΠΟΥ ΜΑΚΡΟΠΡΟΘΕΣΜΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΟΥΝ ΤΗΝ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ ΤΟΥ ΚΟΛΠΙΚΟΥ ΜΙΚΡΟΒΙΩΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΒΟΗΘΟΥΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΦΛΕΓΜΟΝΩΝ

Φρόντισε για τη σωστή υγιεινή της ευαίσθητης περιοχής

Ο κόλπος είναι αυτοκαθαριζόμενο όργανο και δεν υπάρχει λόγος να διαταράσσεις τη φυσική του διαδικασία με ισχυρές χημικές ουσίες, προεμποτισμένα μαντηλάκια ή ακόμη και με κολπικές πλύσεις/ντους. Αν θέλεις να χρησιμοποιείς σαπούνι, επίλεξε ένα με κατάλληλο pH.

Απόφυγε πολύ στενά ρούχα και συνθετικά εσώρουχα

Ένας συχνός παράγοντας που πυροδοτεί φλεγμονές είναι και τα εσώρουχα από συνθετικά υλικά. Επειδή δεν «αναπνέουν», σε συνδυασμό με στενά ρούχα δημιουργούν ένα ζεστό, σκοτεινό και υγρό περιβάλλον — ιδανικό για την ανάπτυξη βακτηρίων.

Κατανάλωνε ποικίλη διατροφή

Επίλεξε ποικιλία τροφών με πολλά φρέσκα φρούτα και λαχανικά, ποιοτικές πρωτεΐνες και δημητριακά ολικής άλεσης. Συνιστάται να περιορίσεις τη ζάχαρη και τα επεξεργασμένα τρόφιμα, γιατί έτσι «ταΐζεις» τα «κακά» βακτήρια, που μπορούν να αναπτυχθούν πιο εύκολα.

Φρόντισε για υγιές εντερικό μικροβίωμα

Το έντερο δεν είναι μόνο η βάση του ανοσοποιητικού, αλλά επηρεάζει σημαντικά και την υγεία του ουρογεννητικού συστήματος. Επειδή στις γυναίκες «εκεί κάτω» όλα βρίσκονται πολύ κοντά, μια ανισορροπία βακτηρίων στο έντερο μπορεί να συμβάλει σε κολπικές φλεγμονές, ενώ συχνά σχετίζεται και με φλεγμονές της ουροδόχου κύστης.

Πάρε προβιοτικά που περιέχουν λακτοβάκιλλους, ώστε να υποστηρίζουν τη φυσική ισορροπία στον κόλπο

Όπως και με το εντερικό μικροβίωμα, έτσι και το κολπικό μικροβίωμα μπορείς να το υποστηρίξεις με λήψη προβιοτικών καλλιεργειών, οι οποίες βοηθούν στη διατήρηση της σωστής ισορροπίας των βακτηρίων. Επειδή στον κόλπο κυριαρχούν κυρίως βακτήρια του γένους Lactobacillus, καλό είναι τα προβιοτικά που επιλέγεις να περιέχουν τις κατάλληλες καλλιέργειες.

Αν διάβασες προσεκτικά τα δύο τελευταία σημεία, βλέπεις πόσο σημαντικό είναι, για την πρόληψη και την ανακούφιση από φλεγμονές, να φροντίζεις και τα δύο μεγαλύτερα μικροβιώματά σου: το εντερικό και το κολπικό.

ΤΟ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΛΠΙΚΟ ΜΙΚΡΟΒΙΩΜΑ "ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΟΥΝ" ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥΣ

Οι λακτοβάκιλλοι κυριαρχούν στον κόλπο, αλλά βρίσκονται και στο έντερο. Εκεί αποτελούν μικρότερο πληθυσμό, όμως έχουν πολύ σημαντική επίδραση. Συμβάλλουν στη διατήρηση της ισορροπίας και στην αποτροπή της ανάπτυξης «κακών» βακτηρίων, όπως η E. coli και ο στρεπτόκοκκος. Αν ο αριθμός τους στο έντερο μειωθεί, αυτό επιτρέπει στα παθογόνα βακτήρια να πολλαπλασιάζονται υπερβολικά.

Επιπλέον, ένα υγιές εντερικό μικροβίωμα περιέχει ωφέλιμα βακτήρια που παράγουν λιπαρά οξέα βραχείας αλυσίδας, τα οποία διατηρούν υγιή τον εντερικό βλεννογόνο και, με αυτόν τον τρόπο, βοηθούν στην πρόληψη φλεγμονών.

Το κολπικό και το εντερικό μικροβίωμα δεν μοιράζονται μόνο παρόμοια είδη βακτηρίων, αλλά «επικοινωνούν» και μεταξύ τους συνεχώς. 

Αυτό συμβαίνει με δύο τρόπους:

Επικοινωνούν λόγω της άμεσης γειτνίασης «εκεί κάτω», κάτι που επιτρέπει τη μεταφορά εντερικών βακτηρίων προς τον κόλπο και αντίστροφα.

Το έντερο μπορεί να «επικοινωνεί» με τον κόλπο και πιο έμμεσα, αφού ένα υγιές έντερο μπορεί να μειώσει τη φλεγμονή σε όλο το σώμα — και λιγότερη φλεγμονή στο σώμα σημαίνει και λιγότερες φλεγμονές στον κόλπο.

Αν θέλεις να αντιμετωπίσεις αποτελεσματικά τις φλεγμονές και να πετύχεις μακροπρόθεσμα αποτελέσματα, το πιο σημαντικό είναι να υποστηρίξεις με λακτοβάκιλλους τόσο το κολπικό όσο και το εντερικό μικροβίωμα.

Αυτό μπορείς να το κάνεις με το μοναδικό μείγμα προβιοτικών στελεχών Her Biotic.

HER BIOTIC – ΜΕΙΓΜΑ ΠΡΟΒΙΟΤΙΚΩΝ ΣΤΕΛΕΧΩΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΜΕΝΟ ΓΙΑ ΓΥΝΑΙΚΕΣ

Το Her Biotic περιέχει 6 προβιοτικά στελέχη Lactobacillus:

Lactobacillus plantarum

Το Lactobacillus plantarum επιβιώνει για μεγάλο χρονικό διάστημα στο στομάχι και εκεί επιτελεί πολλαπλές λειτουργίες που βοηθούν στη ρύθμιση της ανοσολογικής απόκρισης και στον έλεγχο της φλεγμονής στο έντερο. Ενισχύει τον εντερικό φραγμό απομακρύνοντας πιθανούς παθογόνους μικροοργανισμούς που θα μπορούσαν να τον βλάψουν και έτσι να περάσουν στην κυκλοφορία του αίματος.

Μια επιπλέον ενδιαφέρουσα ιδιότητα του L. plantarum σε σχέση με τον εγκέφαλο είναι ότι μπορεί να «διασπά» γρήγορα επιβλαβείς πρωτεΐνες, μειώνοντας ουσιαστικά τη φλεγμονώδη αντίδραση. Και κάτι ακόμα: αυτό το φιλικό στέλεχος έχει μια ασυνήθιστη ικανότητα να απορροφά και να βοηθά στη διατήρηση των επιπέδων σημαντικών θρεπτικών συστατικών, όπως τα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα, οι βιταμίνες και τα αντιοξειδωτικά.

Lactobacillus acidophilus

Μη παθογόνο Gram-θετικό βακτήριο που πραγματοποιεί γαλακτική ζύμωση. Βρίσκεται φυσικά στο στόμα, στο πεπτικό σύστημα και στον κόλπο. Το L. acidophilus αποτελεί σημαντικό μέρος της φυσιολογικής κολπικής χλωρίδας. Ο κολπικός βλεννογόνος περιέχει μεγάλες ποσότητες γλυκογόνου, το οποίο, με την απολέπιση των κυττάρων, περνά στον κόλπο. Το L. acidophilus διασπά το γλυκογόνο και, μέσω της γαλακτικής ζύμωσης, παράγει γαλακτικό οξύ. Έχει επίσης αντιμυκητιασική δράση έναντι της Candida albicans. Στο λεπτό έντερο παράγει διάφορες ουσίες που δρουν κατά παθογόνων μικροβίων (όπως acidophilin, lactcodin κ.ά.).

Lactobacillus Fermentum

Έχει αποδειχθεί ότι το L. fermentum μειώνει τη σοβαρότητα λοιμώξεων του γαστρεντερικού συστήματος και του ανώτερου αναπνευστικού. Δεν προκαλεί φλεγμονή και διαθέτει ανοσορρυθμιστικές ιδιότητες. Είναι ένα από τα ωφέλιμα στελέχη που προστίθενται και σε ειδικά ταμπόν περιόδου εμπλουτισμένα με μικροβιολογικές καλλιέργειες. Επιπλέον, έχει θετική δράση σε ερεθισμένο, τραυματισμένο ή ευαίσθητο δέρμα.

Lactobacillus Rhamnosus

Το L. rhamnosus μειώνει την πιθανότητα λοίμωξης του ανώτερου αναπνευστικού. Σε περιπτώσεις οξείας γαστρεντερίτιδας, στελέχη L. rhamnosus χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση της διάρροιας. Βοηθά και σε κολπικές φλεγμονές.

Lactobacillus Reuteri

Το Lactobacillus reuteri βοηθά στη διάρροια που προκύπτει ως συνέπεια λήψης αντιβιοτικών. Φαίνεται να υποστηρίζει και την υγεία των δοντιών, καθώς καταπολεμά το Streptococcus mutans, που σχετίζεται με την τερηδόνα. Παράλληλα, υποστηρίζει την υγεία των ούλων και συμβάλλει στη βελτίωση της ουλίτιδας. Βοηθά στην πρόληψη πολλών κοινών λοιμώξεων που μας απασχολούν στην καθημερινότητα.

Το Her Biotic περιέχει επίσης προβιοτικό στέλεχος Bifidobacterium, ένα πολύ γνωστό και δημοφιλές στέλεχος όταν μιλάμε για τη γενική άμυνα του οργανισμού. Ενισχύει την αντοχή, συμβάλλει στη ρύθμιση των επιπέδων χοληστερόλης στο αίμα, συμμετέχει στη φυσιολογική ανάπτυξη του οργανισμού, δρα ευεργετικά σε σχέση με τη γήρανση και επηρεάζει θετικά το ήπαρ και ενοχλήσεις του πεπτικού.

Στο μείγμα προσθέσαμε ακόμη D-μαννόζη και εκχύλισμα κράνμπερι, ώστε το Her Biotic να είναι χρήσιμο τόσο προληπτικά όσο και στην ανακούφιση όταν οι ενοχλήσεις έχουν ήδη εμφανιστεί.